CHUYỂN ĐỔI SỐ Ở KHU BẢO TỒN THIÊN NHIÊN NGỌC LINH: Khi công nghệ trở thành “cánh tay nối dài” giữ màu xanh đại ngàn

Hiện đại hóa công tác giám sát tài nguyên rừng

Nằm ở vùng núi cao phía bắc tỉnh Quảng Ngãi, Khu bảo tồn thiên nhiên Ngọc Linh có địa hình phức tạp, độ dốc lớn, nhiều khu vực rừng sâu, hiểm trở. Điều này khiến công tác tuần tra, kiểm tra rừng theo phương thức truyền thống gặp không ít khó khăn, đòi hỏi nhiều thời gian, nhân lực và chi phí. Trước yêu cầu ngày càng cao trong công tác quản lý, bảo vệ rừng và bảo tồn đa dạng sinh học, Ban quản lý Khu bảo tồn thiên nhiên Ngọc Linh đã từng bước đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số vào hoạt động chuyên môn. Trong đó, việc đầu tư và đưa vào sử dụng thiết bị bay không người lái (UAV) được xem là bước đột phá quan trọng trong nâng cao năng lực giám sát tài nguyên rừng.

Sử dụng thiết bị bay UAV trong giám sát diễn biến tài nguyên rừng

Từ năm 2021, đơn vị đã triển khai trang bị UAV, đồng thời tổ chức đào tạo, tập huấn kỹ thuật vận hành cho đội ngũ cán bộ chuyên môn. Thông qua các chuyến bay định kỳ hằng tháng, hằng quý hoặc đột xuất, lực lượng bảo vệ rừng có thể theo dõi, giám sát diễn biến tài nguyên rừng một cách trực quan, nhanh chóng và chính xác hơn. Việc ứng dụng UAV không chỉ góp phần nâng cao hiệu quả giám sát tài nguyên rừng mà còn giúp giảm áp lực về nhân lực, tiết kiệm thời gian và nâng cao tính chính xác trong công tác quản lý bảo vệ rừng.

 “Số hóa” hoạt động tuần tra bảo vệ rừng

Cùng với việc ứng dụng UAV trong giám sát từ trên cao, lực lượng tuần tra dưới mặt đất cũng đang được hỗ trợ hiệu quả nhờ các ứng dụng công nghệ.

Trước đây, mỗi chuyến tuần tra, cán bộ bảo vệ rừng thường phải mang theo bản đồ giấy, thiết bị định vị GPS cầm tay và nhiều dụng cụ hỗ trợ khác. Trong điều kiện rừng sâu, thời tiết bất lợi, việc xác định vị trí ngoài thực địa mất khá nhiều thời gian và tiềm ẩn sai số. Để khắc phục hạn chế này, Ban quản lý Khu bảo tồn thiên nhiên Ngọc Linh đã triển khai ứng dụng phần mềm Locus Map trên điện thoại thông minh cho lực lượng bảo vệ rừng.

Với khả năng hoạt động ổn định trên nền tảng Android, Locus Map cho phép định vị chính xác ngay cả tại khu vực không có sóng điện thoại. Phần mềm còn hỗ trợ lưu lại toàn bộ hành trình tuần tra (tracklog), giúp theo dõi và quản lý quá trình thực hiện nhiệm vụ của cán bộ một cách thuận tiện. Đặc biệt, bản đồ hiện trạng rừng được tích hợp trực tiếp trên ứng dụng giúp người tuần tra xác định nhanh vị trí lô, khoảnh ngoài thực địa. Trong quá trình làm nhiệm vụ, cán bộ có thể chụp ảnh hiện trường, gắn tọa độ trực tiếp trên tuyến tuần tra, tạo thành dữ liệu minh chứng trực quan và có tính xác thực cao.

Thông qua ứng dụng này, công tác quản lý địa bàn, kiểm tra hiện trạng rừng và hướng dẫn người dân không xâm lấn rừng trong quá trình sản xuất nương rẫy được thực hiện hiệu quả hơn. Đồng thời, việc báo cáo thông tin hiện trường về lãnh đạo đơn vị cũng nhanh chóng, chính xác và kịp thời hơn trước.

SMART – Công cụ quản lý tuần tra khoa học và minh bạch

Một trong những nền tảng quan trọng trong quá trình chuyển đổi số tại Khu bảo tồn thiên nhiên Ngọc Linh là hệ thống SMART (Spatial Monitoring and Reporting Tool).

Sử dụng công cụ SMART, ứng dụng Locus Map trong công tác quản lý bảo vệ rừng, bảo tồn đa dạng sinh học

Đây là công cụ quản lý, giám sát tuần tra được phát triển với sự hỗ trợ của nhiều tổ chức bảo tồn quốc tế như FFI, WWF, GIZ... Từ năm 2020 đến nay, SMART đã trở thành công cụ hỗ trợ đắc lực trong quản lý dữ liệu tuần tra và giám sát đa dạng sinh học tại đơn vị.

Thông qua ứng dụng SMART Mobile trên điện thoại thông minh, dữ liệu thực địa được thu thập theo các biểu mẫu thống nhất, bảo đảm tính khoa học và đồng bộ. Sau mỗi đợt tuần tra, dữ liệu được tổng hợp và chuyển về bộ phận chuyên môn để lưu trữ, phân tích và xây dựng báo cáo.

Điểm nổi bật của SMART là khả năng tự động hóa báo cáo theo tháng, quý hoặc theo từng chuyên đề cụ thể. Nhờ đó, lãnh đạo đơn vị có thể theo dõi mức độ hoàn thành nhiệm vụ của từng tổ, trạm và cán bộ phụ trách địa bàn một cách khách quan, minh bạch. Việc số hóa quy trình quản lý tuần tra không chỉ giúp giảm đáng kể các thủ tục giấy tờ mà còn nâng cao tính liên thông dữ liệu, giúp thông tin từ hiện trường được cập nhật nhanh chóng và xuyên suốt.

Thông qua hệ thống SMART, công tác quản lý bảo vệ rừng từng bước chuyển từ phương thức thủ công sang quản trị số, tạo nền tảng cho việc xây dựng cơ sở dữ liệu phục vụ quản lý tài nguyên rừng và bảo tồn đa dạng sinh học trong tương lai.

Hướng tới nền quản trị lâm nghiệp hiện đại, bền vững

Những kết quả bước đầu trong quá trình chuyển đổi số tại Khu bảo tồn thiên nhiên Ngọc Linh cho thấy việc ứng dụng công nghệ vào quản lý bảo vệ rừng là xu hướng tất yếu trong giai đoạn hiện nay. Việc kết hợp đồng bộ giữa UAV, Locus Map và SMART đã tạo nên hệ thống hỗ trợ quản lý hiện đại, góp phần nâng cao năng lực giám sát tài nguyên rừng, tăng hiệu quả tuần tra, kiểm tra và từng bước hiện đại hóa công tác quản lý lâm nghiệp.

Dù vẫn còn những khó khăn về hạ tầng công nghệ, điều kiện kết nối mạng tại vùng sâu, vùng xa cũng như yêu cầu ngày càng cao về năng lực chuyên môn của đội ngũ cán bộ, song những kết quả đạt được là cơ sở quan trọng để Ban quản lý Khu bảo tồn thiên nhiên Ngọc Linh tiếp tục đẩy mạnh chuyển đổi số trong thời gian tới. Trong hành trình giữ gìn màu xanh đại ngàn Ngọc Linh, công nghệ đang thực sự trở thành “cánh tay nối dài” của những người làm nghề giữ rừng.